Związek Piłsudczyków RP TPJP Okręg Pomorski w Gdyni

Szczegóły

Opublikowano: poniedziałek, 11, sierpień 2025 22:44

Odsłony: 2554

Aresztowanie brygadiera Józefa Piłsudskiego i ppłk Kazimierza Sosnkowskiego

  W dniu 22 lipca, w niedzielę, o 5.00 rano weszła do mieszkania Piłsudskiego tajna policja. Aresztowania dokonał jej szef, (dr Erich Schultze.*). O tym samym czasie został aresztowany ppłk Sosnkowski. Gdy wieść o aresztowaniu Piłsudskiego rozeszła się po Warsza­wie, liczne tłumy demonstrowały na Nowym świecie i Krakowskim Przedmieściu. Wybito szyby w pałacu Kronenberga, siedzibie Tym­czasowej Rady Stanu, oraz w redakcjach prasy polskiej, zajmującej proniemieckie stanowisko ("Goniec" i "Godzina Polski"). Ze zbiorów M.  Sokolnickiego nr 43 w Instytucie Piłsudskiego w Nowym Jorku. Pierwsza wiadomość podana przez Niemców do prasy głosiła o aresztowaniu brygadiera Legionów Józefa Piłsudskiego za prze­kroczenie granicy Królestwa Polskiego za sfałszowanym doku­mentem. "Przegląd Poranny", nr 199.

   Nad ranem 22 lipca, po aresztowaniu i rewizji, Piłsudski został przewieziony na dworzec wiedeński i umieszczony pod strażą czterech żandarmów i kapitana w salonie reprezentacyjnym. Gdy przywieziono tam Sosnkowskiego, kapitan niemiecki przedstawił mu się i niezwłocznie wprowadzono obu do pociągu, zajmując przedział II klasy. Piłsudski był w mundurze legionowym, Sosnkowski po cywilnemu. Siedzieli na ławkach naprzeciwko siebie, każdy między dwoma żandarmami, kapitan przy oknie.

   Aresztowani mogli rozmawiać ze sobą. o godz. 2.00 kapitan zaproponował obiad w wagonie restauracyjnym, gdzie było sporo pa­sażerów. o 5.00 po południu przybyto do Poznania. Tam zmieniono pociąg, późnym wieczorem przejechano Tczew, a około 1.00 w nocy 23 lipca dojechano do Gdańska. Ze stacji pieszo przeprowadzono aresztowanych do więzienia („Gerichtgefangnis" - więzienie sądowe), gdzie w kancelarii załatwiono formalności odebrano pieniądze, przedmioty złote i srebrne, a rzeczy poddano rewizji. Eskortujący kapitan odjechał, a aresztowani zostali odpro­wadzeni do swych cel na trzecim piętrze.

   Cele miały pięć kroków wzdłuż i trzy wszerz. Małe, okratowane okienko u góry, tapczan blaszany z siennikiem podnoszony na dzień stołek, mały żelazny stolik w formie klapy przy ścianie, pod nim niewielka szafeczka. żywność wolno było sprowadzać z miasta.

   W dniu 26 lipca obaj oddzielnie zostali przewiezieni do Szpandawy pod Berlinem, gdzie byli osadzeni, każdy oddzielnie w fortecy szpandawskiej. Tam przez chwilę Sosnkowski widział przechodzącego Piłsudskiego: twarz jego była bardzo zmęczona i blada.

   Regulamin więzienny był cięższy, niż w Gdańsku. Nie można było sprowadzać żywności z miasta. Jedzenie bardzo złe rano niesłodzona lura, zwana kawą i kawałek czarnego chleba na obiad trochę kleistej cieczy, na kolację kawa i kawałek chleba. O 7.30 wieczorem trzeba było leżeć na tapczanie, a ubranie i stołek na noc były zabierane. Do tego mnóstwo pluskiew. Pobudka o 5.00 rano. Tak opisuje to więzienie Sosnkowski, który też tam siedział.

   Ze Szpandawy 6 sierpnia przewieziono Piłsudskiego do twier­dzy Wesel nad Renem na pograniczu Holandii. Znalazł się tam i Sosnkowski, lecz obaj nie widzieli się. Warunki życia w Wesel były nieco lepsze niż w Szpandawie. Tymczasem w Warszawie po zaaresztowaniu Piłsudskiego miało się odbyć posiedzenie stołecznej Rady Miejskiej. Prezydent policji niemieckiej w obawie by na posiedzeniu nic poruszono drażliwego tematu nadesłał do prezydium Rady pismo, w którym zaznaczył, że doszło do jego wiadomości, iż Rada Miejska zamierza nadać hono­rowe obywatelstwo Warszawy Józefowi Piłsudskiemu. Przeto uprze­dza, że gdyby taki fakt nastąpił to nie tylko, że samorząd Warszawy zostanie skasowany ale wszystkich radnych wyśle się do obozu jeń­ców. Pismo to w przekładzie polskim zostało zakomunikowane rad­nym przez przewodniczącego, po czym wszyscy radni opuścili salę na znak protestu. Pozostał tylko z urzędu przewodniczący i przedsta­wiciele władz okupacyjnych.

   Przewidując osadzenie Piłsudskiego i Sosnkowskiego w Wesel, ppłk Nothe, szef sztabu Generalnego Gubernatorstwa warszawskiego, wysłał 2 sierpnia pismo do komendanta twierdzy w Wesel, informując o mających tam przybyć więźniach. Pisze, że ich aresztowanie i in­ternowanie nastąpiło z tego powodu, że kierowany przez Piłsudskie­go z pomocą Sosnkowskiego tajny wojskowy związek (POW), któ­rego tendencje były ultra-nacjonalistyczne i stosownie do okolicz­ności były skierowane również przeciwko władzom okupacyjnym, co znacznie zagrażało spokojowi i wojskowemu bezpieczeństwu w Generalnym Gubernatorstwie i dlatego Piłsudski musiał być unie­szkodliwiony. Ponadto Piłsudski jest pod względem politycznym jed­ną z najwybitniejszych osobowości w Polsce i przez ludność z powo­du jego czynów, jako twórca i wódz Legionów, uznany za bohatera narodowego.

Materiał opracował mgr Julian Aleksander Michaś: na podstawie, Wacław J., Kronika Józefa Piłsudskiego 1867-1935, t. I 1867-1920, PFK Londyn 1977.

*) Dr Erich Schultze został zastrzelony l października 1918 r. w .Warszawie na ulicy Smolnej z wyroku Komendy Naczelnej POW w porozumieniu z Centralnym Wydziałem Bojowym PPS. Zamachu dokonał członek PPS, Adam Purtal.

• « poprz.
• nast. »